Harita, belirli bir kullanım amacı için, yeryüzünün veya bir parçasının kuşbakışı görünümünün belirli bir orana göre küçültülerek, harita bilgisinin özel işaretler ile bir düzlem üzerinde gösterilmesidir.
Harita tanımı, Uluslararası Kartografya Birliği tarafından son olarak 1991 yılında yapılmıştır. Bu tanım, “Harita, belirlenmiş bir kullanım amacı için gerçek doğa (haritası yapılan bölge) ile ilişkili seçilmiş bilgilerin aktarımını yapan bütüncül yapıda görsel, dokunsal ya da sayısal kartografik üründür” biçimindedir.
Harita nedir? sorusunu yanıtladığımıza göre haritacılık konusunda da biraz bilgi verelim.
Harita Bilgisi Nedir?
Bir düzlem üzerinde belirli bir amaca ve ölçeğe bağlı kalınarak gösterilen harita bilgisi aynı zamanda kartografik kurallara da tam uyum sağlamalıdır. Bir harita oluşturulurken harita özelliklerine ve haritanın unsurlarına uygun oluşturulması gerekmektedir. Oluşturulan amaca uygun olarak harita bilgisi ve ölçekler değişiklik gösterebilmektedir; bu nedenle haritanın birçok kullanım alanı ve birçok çeşidi vardır. Bu haritalara siyasi haritaları, coğrafya haritaları, duvar haritaları ve büyük/orta/küçük ölçekli haritalar örnek verilebilir.
Haritacılık Nedir?
Haritacılık belirlenmiş bir kullanım amacı için, yeryüzünün veya bir parçasının kuşbakışı görünümünün belirli bir orana göre küçültülerek, bir düzlem üzerinde gösterilmesi ile ilgili çalışmaları yönlendiren ve ülkemizde önemi giderek artan köklü bilim dalıdır.
Haritanın Özellikleri Nelerdir?
Haritanın özellikleri bir çizimin harita sayılabilmesi için taşıması gereken temel kriterlerdir:
- Kuşbakışı olarak çizilmiş olması
- Belirli bir ölçek ile çizilmiş olması
- Bir düzleme aktarılmış olması
- Doğruluk
- Amaca uygunluk
- Açıklık ve anlaşılabilirlik
- Kolay okunabilirlik
Haritanın Unsurları - Bileşenleri Nelerdir?
Harita unsurları, doğru bir kartografik ürün elde etmek için bulunması gereken parçalardır:
- Harita amacına uygun başlık,
- Haritanın ölçeğini ifade eden ölçek çubuğu,
- Yön oku,
- Lejant (İşaretler Tablosu),
- Paralel ve meridyenler.
Harita Ne İşe Yarar?
Haritalar, bir bölgenin fiziki ve beşeri özellikleri hakkında bilgi vermek gibi temel işlevleri yerine getirerek hayatımızı birçok açıdan kolaylaştırmaktadır. Farklı amaçlar için oluşturulan haritalar yeryüzüne ait birçok bilginin görsel olarak sunulmasını ve bilginin daha anlaşılır olmasını sağlamaktadır. Yeryüzüne ait herhangi bir problemin coğrafi ilişki kurarak analiz edilmesinde haritalar önemli bir yere sahiptir. Bir yere ulaşmak, yön bulmak veya bir yer hakkında bilgi almak istenildiğinde haritalardan yararlanılır.
Harita Çeşitleri - Türleri Nelerdir?
Harita çeşitleri, kullanım alanlarına göre sınıflandırılan ve aşağıda konularına göre yer verilen harita türleridir:
Konularına Göre Haritalar
Genel Haritalar
- Topografya Haritaları
- İzohips Haritası
- Coğrafya Haritaları
- Hava Uçuş Haritaları
- Siyasi Haritalar
- Fiziki Harita
- Atlas Haritaları
- Şehir Haritaları
- Turist Haritaları
- Deniz Haritaları
- Jeoloji Haritaları
- Duvar Haritaları
- Morfoloji Haritaları
- Diğer Genel Haritalar
Özel Haritalar
- İzoterm Haritaları
- Jeomorfoloji Haritaları
- Hidrografya Haritaları
- Klimatik Haritalar
- Toprak Haritaları
- Biocoğrafya Haritaları
- Nüfus Haritaları
- Yerleşme Haritaları
- Ekonomi Haritaları
- Tematik Haritalar ve Diğer Özel Haritalar
Ölçeklerine Göre Haritalar
- Büyük Ölçekli Haritalar
- Orta Ölçekli Haritalar
- Küçük Ölçekli Haritalar
Harita Nasıl Çizilir?
Harita çizilirken öncelikle haritanın kullanım amacının ve bu amaca bağlı olarak harita detayının belirlenmesi gerekir. Çizim yapılırken dikkat edilmesi gereken önemli kriterlerden biri bölgedeki tüm detayların uygun bir harita projeksiyonu ile koordinatlarının belirlenip dünya üzerindeki konumuna yerleştirilmesidir. Geçmişte haritalar geometrik aletlerle çizilirken, günümüzde ise farklı teknoloji ve yazılımlar ile dijital olarak çizilebilmektedir. Günümüzde harita çizimi ve sayısallaştırma işlemleri için daha çok CAD (Bilgisayar Destekli Tasarım – BDT) veya GIS (Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)) yazılımları tercih edilmektedir. Bunların yanında özellikle teknolojide yaşanan gelişmeler sayesinde uzaktan algılama yöntemleri ve üç boyutlu modelleme (Sayısal Yükseklik Modeli (DEM)) yardımı ile gelişmiş haritalar oluşturulabilir.
Harita Okuma
İki boyutlu bir kağıda veya ekrana bakıldığında, o bölgenin üç boyutlu topoğrafyasını zihinde canlandırabilme yeteneği, profesyonel harita okuma becerisinin temelini oluşturur. Bunun için harita üzerindeki izohipslerden (eş yükselti eğrisi) faydalanılabilir; çünkü her bir eş yükselti çizgisi belli bir yükseklik değerini barındırır. Eş yükselti eğrileri ile arazi üzerinde dağ, tepe, vadi, sırt, yamaç, boyun, çöküntü, uçurum, su bölümü çizgisi, iç veya dış bükey alanlar belirlenebilir.
Ölçek Nedir? - Nasıl Hesaplanır?
Ölçek, çizimi yapılacak olan araziye ait gerçek uzunlukların bir düzlem üzerine aktarılırken kullanılan küçültme oranına denir. Harita ölçeği, harita uzunluğunun gerçek uzunluğa oranı ile hesaplanır.
Harita Hesaplama Nasıl Yapılır?
Harita hesaplamalarında çizgi veya kesir ölçekten yararlanarak harita üzerinde alan ve uzaklık hesaplamaları yapılabilir.
Örnek Soru
1/25.000 ölçekli bir harita üzerinde yer alan iki nokta arası 10 cm ile gösterildiğine göre, bu iki noktanın birbirine olan gerçek uzunluğu kaç metredir?
Ölçek Çeşitleri
Harita üzerindeki küçültme oranının gösterim biçimine göre şekillenen ölçek çeşitleri, genel olarak Kesir Ölçek ve Çizgi Ölçek olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Harita ve Kadastro
Harita ve kadastro, kamu ve özel sektörün ihtiyaç duyduğu haritacılıkla ilgili tüm projelerin çiziminde, arazilerin üzerinde bulunan tüm detayları inceleyip, alanların her ölçekteki harita ve planlarının oluşturulmasında görev alacak personelleri yetiştiren akademik programın adıdır. Harita ve kadastro programından mezun olan kişiler Harita ve Kadastro Teknikeri unvanı alırlar.
Kadastro Nedir?
Kadastro, tüm ülke sınırları içerisindeki taşınmazların türünü, sınırını, yüzölçümünü arazi ve harita üzerinde belirleyip Türk Medeni Yasası’nca öngörülen tapu siciline kaydederek maliklere tapu belgesinin verilmesi çalışmalarıdır.
Güncel Harita
Güncel harita verileri (data), modern projelerin olmazsa olmazıdır. Günümüzde saha ekiplerinden, uydulardan veya dronelardan toplanan sayısal verilerin (data) sürekli güncellenmesi ve profesyonel yazılımlarla işlenmesi gerekir. MapMind olarak; ArcGIS Pro, QGIS ve MapInfo Pro gibi sektör standartlarındaki yazılımlarla bu güncel haritaları nasıl üreteceğinizi ve mekansal analizleri nasıl yapacağınızı senaryo tabanlı, uygulamalı CBS Eğitimlerimizle öğretiyoruz.
Harita nedir, özellikleri nelerdir, ölçek ve harita çeşitleri hakkında birçok detaya yer verdik. Bu teknolojiyi daha yakından tanımak ve bir uzmana dönüşmek için Coğrafi Bilgi Sistemleri Eğitimlerimizi inceleyebilirsiniz.